تولوئن یا متیل بنزن، یک هیدروکربن آروماتیک معطر است. این ترکیب شیمیایی با فرمول C7H8 عمدتاً از کربن و هیدروژن تشکیل شده و قطبیت بسیار کمی دارد. تولوئن معمولاً به شکل مایع شفاف، بیرنگ و با بویی شبیه تینر دیده میشود و به طور طبیعی در روغن کاج یافت میشود. بخارات آن سنگینتر از هوا بوده و در دمای اتاق به سرعت تبخیر میشود. به دلیل وجود گروه متیل، تولوئن نسبت به بنزن برای واکنشهای الکتروفیلی واکنشپذیرتر است. این ماده برای اولین بار در سال 1837 توسط شیمیدان لهستانی فیلیپ نریوژ والتر از روغن کاج استخراج شد.
ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی تولوئن
کاربردهای صنعتی و تجاری تولوئن
نقش تولوئن در سوخت و عدد اکتان
خطرات و ایمنی
نتیجهگیری
ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی تولوئن
✅حالت فیزیکی: مایع شفاف، بیرنگ
✅بو: مشابه تینر
✅نامحلول در آب
✅بخارات سنگینتر از هوا
✅فرمول شیمیایی: C7H8
تولوئن با توجه به ساختار شیمیایی خود، مادهای با قطبیت پایین و واکنشپذیری مناسب برای برخی واکنشهای صنعتی است.
کاربردهای صنعتی و تجاری تولوئن
✅تولوئن کاربردهای گستردهای در صنایع مختلف دارد:
✅تولید رنگها، لاکها و رقیقکنندهها
✅استفاده در چسبها
✅فرآیندهای چاپ و دباغی چرم
✅استفاده به عنوان افزایشدهنده اکتان در سوختهای بنزینی
این ترکیب از نفت خام و زغالسنگ در فرآیندهای صنعتی استخراج میشود. به عنوان مثال،
محصولات مدپا
از تولوئن در تولید حلالهای تخصصی خود بهره میبرند.
نقش تولوئن در سوخت و عدد اکتان
تولوئن یک سوخت با درجه آرامسوزی پایینتر نسبت به بنزین معمولی است؛ به این معنا که در دماهای پایین اشتعال آن دشوارتر است. این ویژگی آن را برای استفاده در موتورهای پیشرفته، مانند خودروهای فرمول 1 و موتورهای توربو، مناسب میکند. تولوئن میتواند انرژی بیشتری در واحد حجم آزاد کند و در مقایسه با اتانول یا متیل بوتیل اتر، عملکرد سوخت را بهبود میبخشد.
خطرات و ایمنی
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض تولوئن ممکن است منجر به:
✅خستگی و ضعف عمومی
✅بیحسی دست و پا
✅آسیب به دستگاه تناسلی زنان
✅خطرات مرتبط با بارداری
برای کاهش ریسک، از استنشاق بخارات و تماس مستقیم با این ماده خودداری کرده و هنگام کار حتماً از دستکش و ماسک فیلتردار استفاده کنید.
نتیجهگیری
تولوئن ترکیبی صنعتی و تجاری با کاربردهای متنوع است که هم در تولید محصولات شیمیایی و هم در بهبود کیفیت سوخت نقش مهمی دارد. با این حال، توجه به ایمنی هنگام استفاده از آن ضروری است تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود.
