آنیلین
با فرمول شیمیایی C₆H₅NH₂ یکی از مهمترین آمینهای آروماتیک است که به صورت مایع روغنی، شفاف و بیرنگ با بوی تند شبیه آمینها وجود دارد. این ماده به دلیل ویژگیهای شیمیایی خاص خود در صنایع داروسازی، کشاورزی، سوخت و بسیاری صنایع دیگر کاربرد دارد و خلوص صنعتی آن معمولاً بیش از ۹۹٪ است.
آنیلین به دلیل واکنشپذیری بالا و توانایی تشکیل مشتقات مختلف، یکی از ترکیبات پایهای در شیمی آلی محسوب میشود.
تولید و سنتز آنیلین
خواص فیزیکی و شیمیایی آنیلین
کاربردهای صنعتی آنیلین
استفاده در صنعت سوخت
کاربرد در کشاورزی و علفکشها
نقش در صنعت داروسازی
کاربردهای دیگر آنیلین
خطرات و ایمنی آنیلین
شرایط نگهداری و حمل و نقل
نتیجهگیری
تولید و سنتز آنیلین
آنیلین معمولاً از طریق تبدیل بنزن به نیتروبنزن و سپس هیدروژناسیون نیتروبنزن تولید میشود.
در فرآیند صنعتی، ابتدا بنزن با اسید نیتریک واکنش داده و نیتروبنزن تولید میشود. سپس نیتروبنزن تحت فشار و حرارت با هیدروژن واکنش میدهد و آنیلین خالص حاصل میشود. این روش به دلیل تولید محصول با خلوص بالا و راندمان مناسب، در اکثر کارخانههای تولید آنیلین در سراسر جهان به کار میرود.
خواص فیزیکی و شیمیایی آنیلین
آنیلین ترکیبی واکنشپذیر و حساس به نور و هوا است. این ماده در مجاورت هوا به سرعت قهوهای میشود. برخی از خصوصیات مهم آن شامل موارد زیر است:
✅وزن مولکولی: ۹۳.۱۲ g/mol
✅نقطه ذوب: ۶.۲- درجه سانتیگراد
✅نقطه جوش: ۱۸۴.۱ درجه سانتیگراد
✅وزن مخصوص: ۱.۰۲ g/cm³
✅حلالیت: محلول در آب، الکل و اتر
خواص شیمیایی آنیلین باعث شده این ماده بتواند با اسیدها و سایر ترکیبات فعال واکنش دهد و مشتقات متنوع صنعتی و دارویی تولید کند.
کاربردهای صنعتی آنیلین
آنیلین در صنایع داروسازی، کشاورزی، تولید سوخت و پلیمرها بهعنوان ماده اولیه و پیشماده مهم کاربرد دارد که در ادامه به آن میپردازیم.
استفاده در صنعت سوخت
یکی از مهمترین کاربردهای آنیلین، بهبود عدد اکتان بنزین است. مشتقات آن مانند N-متیل آنیلین به عنوان اکتان بوستر استفاده میشوند.
افزودن تنها ۱٪ آنیلین میتواند عدد اکتان سوخت را ۸ تا ۱۲ واحد افزایش دهد و همچنین خواص آنتیاکسیدانی بنزین را بهبود بخشد. این ویژگیها باعث شده آنیلین در صنایع نفت و سوخت یک ماده استراتژیک و پرارزش با
کاربرد در کشاورزی و علفکشها
آنیلین در کنترل رشد علفهای هرز و افزایش بازدهی محصولات کشاورزی نقش مهمی دارد. این ماده باعث کاهش جوانهزنی، توقف رشد و کاهش اندازه برخی گیاهان ناخواسته میشود.
یکی از مشتقات مهم آن، تریفلورومتان آنیلین است که به عنوان علفکش صنعتی استفاده میشود. همچنین، برخی آفتکشهای معروف تولید شده از مشتقات آنیلین عبارتاند از:
✅آلاکلر
✅استوکلر
✅متولاکلر
✅پروپاکلر
استفاده از این ترکیبات به کشاورزان کمک میکند تا محصولات خود را از علفها و آفات مقاوم به روشهای شیمیایی کنترل کنند.
نقش در صنعت داروسازی
آنیلین به عنوان پیشماده مهم دارویی در تولید داروهای مختلف به کار میرود.
✅استانیلید: پیشماده برای داروهای ضد درد و ضد التهاب
✅پاراستامول (استامینوفن): داروی ضد درد و تب
✅داروهای سولفامید: شامل سولفافورازول، سولفادیآزین و سولفا استانید برای درمان عفونتهای باکتریایی
این کاربردها نشان میدهد که آنیلین یکی از مواد کلیدی در صنایع داروسازی و شیمیایی است.
کاربردهای دیگر آنیلین
آنیلین به طور طبیعی در برخی مواد غذایی مانند ذرت، چای و کلم سفید یافت میشود. همچنین در صنایع رنگسازی، تولید پلیمرها و پلاستیکها نیز مورد استفاده قرار میگیرد. این ماده به دلیل خواص واکنشپذیر خود، مشتقات متنوعی تولید میکند که در صنایع مختلف، از لاستیک گرفته تا تولید رنگهای صنعتی و آفتکشها کاربرد دارند
خطرات و ایمنی آنیلین
آنیلین ترکیبی سمی و واکنشپذیر است و باید با احتیاط بالایی استفاده شود. تماس مستقیم یا استنشاق بخارات آن میتواند عوارض جدی ایجاد کند. برخی نکات مهم:
✅تماس پوستی: محرک قوی پوست و قابلیت جذب از طریق پوست
✅استنشاق و بلعیدن: اثرات سیستمیک و سمی
✅قابل اشتعال: بخارات آن با هوا واکنش داده و میتواند منفجر شود
✅سرطانزایی: جذب مزمن میتواند باعث سرطان مثانه شود
شرایط نگهداری و حمل و نقل
برای ایمنی و حفظ کیفیت آنیلین:
✅نگهداری در جای خشک و خنک
✅جلوگیری از تماس با نور مستقیم و اکسیژن
✅استفاده از ظروف کاملاً بسته و مات
✅پس از هر بار مصرف، درب ظرف سریعاً بسته شود و در صورت امکان تحت جو بیاثر نگهداری شود
نتیجهگیری
آنیلین یک ترکیب شیمیایی کلیدی و پرکاربرد است که در صنایع سوخت، کشاورزی، داروسازی، غذایی و بسیاری صنایع شیمیایی نقش مهمی دارد. با وجود اهمیت بالای صنعتی، این ماده سمی و واکنشپذیر است و استفاده از آن باید با رعایت دقیق نکات ایمنی صورت گیرد.
